İSA DİVANLI CAMİİ

Adı: İsa Divanlı Camii Yapılış Tarihi: 976 H. / 1568-9 M. Yaptıran (Banisi): İsâ Divan’ın oğlu Hacı Osman Mihrap ve minarede yer alan inşâ kitabelerinde caminin, Osmanlı Padişahı Kanuni Sultan Süleyman (1520-1566) zamanında, İsa Divan’ın oğlu Hacı Osman tarafında yaptırıldığı belirtilerek, yapım tarihi olarak 976 H./ 1568-69 M. yılı kaydedilmiştir. Ayrıca her iki inşâ kitabesindeki ifadelerden, caminin bânisi Hacı Osman ile babası İsa Divan'ın öldüğü anlaşılmakta ve bunlara duâ edilmektedir. Kanuni Sultan Süleyman 30 Safer 974 H./ 7 Eylül 1566 M. tarihinde vefat etmiş, caminin inşâ kitabesi ise 976 H./ 1568-69 M. tarihini taşımaktadır. Bu bilgilere göre Hacı Osman'ın, camiyi Kanuni Sultan Süleyman'ın saltanatının son yıllarında inşa ettirmeye başladığı ve kısa bir süre sonra vefat ettiği, caminin de padişahın ölümünden iki yıl sonra tamamlanarak, inşâ kitabesinin başkaları tarafından yazdırıldığı anlaşılmaktadır. Camiye, yapının bânisi Hacı Osman'ın babası "İsa Divan’ın adı verilmiştir. Maraş'a ilk defa 1648 yılında gelen Evliya Çelebi, bu yapıdan "İsa Divan Camii" olarak bahsetmiştir. Cami, bulunduğu mahalleye de ismini vermiştir. Bu yapı halk arasında, "Uyuz Pınarı Camii" ismiyle de bilinmektedir [Evliya Çelebi Seyahatnâmesi XIII (1971), 198]. İsa Divanlı Camii'nin, Maraş'ın 1522'de Osmanlı Devleti'nin hâkimiyetine girmesinden sonra yapılan ilk camilerden biri olduğu sanılmaktadır. Kitabe: Camide inşâ ve tamir kitabeleri bulunmaktadır.

İnşaa Kitabesi: Mihrabın alınlığında yaklaşık 0.25 x 0.70 m. ve minare kapısının üst kısmında 0.30 x 0.60 m. boyutlarındaki taş levhalar üzerine nesih hatla yazılan ikişer satırlık inşa kitabesi bulunmaktadır. Minaredeki kitabe kısmen tahrip olmuştur. Her iki kitabede aynı ifadelere yer verilmiş ve cami bu yönüyle ayrı bir özellik taşımaktadır. Çünkü Türk sanatında, bir yapıda aynı ifadeleri içeren iki kitabeyle pek karşılaşmıyoruz. Satırlar kartuş içerisine alınmıştır. 1- Ammere haze'l-mübâreke fi eyyâm-ı devleti's-Sultan Süleymân ibn es-Sultân Selim Hân azze nasruhu 2- el-Hâc Osmân ibn el-Hâc İsà ed-Divân gafarallâhu lehümâ ve ahsene ileyhimá fi târih sitte ve seb'în ve tis'a mie. [Bu mübarek (cami), Sultan Selim Hàn'ın oğlu Sultan Süleyman'ın zaferi mübarek olsun- zamanında, Hacı İsâ Divan'ın oğlu Hacı Osman -Allah her ikisini de bağışlasın ve onlara ihsan- da bulunsun- tarafından 976 yılında yaptırıldı]. Kitabelere göre cami ve minare, İsa Divan'ın oğlu Hacı Osman tarafından 976 H./ 1568-69 M. yılında inşa ettirilmiştir. (GÖRSEL 2)

Tamir Kitabeleri: Mihrabın üst kısmında ve avludaki abdest musluklarının üst kısmında tamir kitabelen bulunmaktadır. Mihrabın üst kısmına yerleştirilen kitabe, yaklaşık 0.30 x 0.45 m. ölçülerindeki taş levha üzerine ta'lik hat ile üç beyit olarak yazılmış ve satırlar kartuş içerisine alınmıştır. 1- Amiri bu cami'in Dede Efendi bil heman Cedd-i 'alasının idi binâsı çûn bî-gümân 2- Rûşen olsun merkad-ı çûn şem'-i gufran ile hem Ruh-1 pâkî mûnis olsun hûrî ile fi'l-cinân 3- Şakirîya çûn du'âya dediler nâm-ı şân Târihiyle ta'mîr olub Câmi-i İsâ Dîvân Sene 1135 Kitabeye göre cami, Dede Efendi tarafından 1135 H./ 1722-23 M. yılında tamir ettirilmiş ve kitabeyi de hattat Şakir yazmıştır. (GÖRSEL 3)

Ayrıca mihrabın üst kısmında yaklaşık 0.15 x 0.20 m. ölçülerindeki taş levhaya, "Ya Allah Sene 1135" Şeklinde caminin tamir tarihi ikinci defa yazılmıştır. (GÖRSEL 4)

Avlunun doğu tarafındaki çeşme duvarına konulan kitabe, 0.15 x 0.39 m. ölçülerindeki taş levha üzerine nesih hat ile üç satır yazılmıştır. 1- Amirî bu câmi'in el-Hâc Dede Mehmet Efendi 2- Mi'mârı bu câmi'in Antâbî Usta Mehmed gafarallâhu lehümâ 3- Ve valideyhimâ fi ziyyi'l-cenne tarih-i sene 1238 Kitabeye göre cami, Hacı Dede Mehmet Efendi tarafından Antepli mimar Mehmet ustaya 1238 H./1822-23 M. yılında tamir ettirilmiştir. (GÖRSEL 5-6) Kaynak: Mehmet Özkarcı, Türk Kültür Varlıkları Envanteri: Kahramanmaraş 46, Cilt I, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 2007.