Osmanlı döneminin tarihî eserlerinden Duraklı Camii, geleneksel mimarisi ve özgün yapısıyla Kahramanmaraş’ın köklü geçmişine tanıklık eden, şehrin tarihî dokusunu, kültürel ve manevi mirasını günümüze taşıyan önemli ibadet yapılarından biridir.
HISTORIC MOSQUES
DURAKLI (ALİ BEY) CAMİİ

Adı: Duraklı (Ali Bey) Camii
Tarihi: 1221 H./ 1806-7 M:
Yaptıran (Banisi): Zülkadir zâde Ali Bey.
Statüsü: Taşınmaz Kültür ve Tabiat Varlıkları Yüksek Kurulu’nun 06.12.1985 tarih ve 1629 sayılı kararıyla tescil edilmiştir.
İnceleme: Caminin inşâ kitabesi olmadığı için yapım tarihini bilemiyoruz. Fakat arşiv belgelerinde yapının, Zülkadir zâde Ali Bey tarafından 1221 H./ 1806-7 M. yılında inşâ ettirildiği belirtilmektedir. [V.G.M. Arş., Şahsiyet Kayıt Defteri, Esas Nu.: 167, Sıra Nu.: 2611; 1319 Tarihli Maarif Salnámesi, 541, Kahramanmaraş Müftülüğü Arş., Kod Sıra Nu.. 46.00/ 811/032].
Yapının adı 27 Rebîu'l-evvel 1322 H./ 12 Haziran 1904 M. tarihli Maraş Şer'iye Sicili'ne, "Duraklı Camii" olarak kaydedilmiştir [V.G.M. Arş., Şahsiyet Kayıt Defteri, Esas Nu.: 167, Sıra Nu.: 2611: Kabacık (1996), 74; Ramazanoğlu (1996), 20].
Günümüze orijinal özelliklerini kısmen koruyarak gelen camí, bazı onarımlar görmüştür. Yapı, minarenin kaidesinde ve cümle kapısının üst kısmında yer alan tamir kitabelerine göre. 1291 H./ 1874 M. ve 1314 H./ 1896-97 M. yıllarında onarım görmüştür. Daha sonra 1900, 1970 ve 1994 yıllarında tamir edilmiştir. Ayrıca arşiv belgesinde caminin, Nalbant Ebubekir Efendi tarafından tamir ettirildiği belirtilmektedir [V.G.M. Arş., Şahsiyet Kayıt Defteri, Esas Nu.: 167, Sıra Nu.: 2611; 1319 Tarihli Maarif Salnâmesi, 541, Kahramanmaraş Müftülüğü Arş., Kod Sıra Nu.: 46.00/-811/032].

Yapılan araştırmalar neticesinde, Duraklı Camii’nin tarihî görünümüne ilişkin yalnızca bir görsel belge tespit edilebilmiştir. 29 Mart 1906 tarihli bir kartpostal üzerinde yer alan söz konusu fotoğrafın Duraklı Camii’ne ait olduğu, Araştırmacı-Yazar Murat Yarım tarafından yapılan incelemeler sonucunda belirlenmiştir. Fotoğrafta, caminin sol cephesinin bir bölümü ile minaresi ve yakın çevresinde yer alan bazı unsurlar görülmektedir. Görsel belgeden, caminin minaresinin günümüzdeki mevcut durumuna kıyasla daha kısa olduğu anlaşılmaktadır. Bunun yanı sıra, minarenin sol tarafında konumlanan bir çeşmenin de bulunduğu görülmektedir. Günümüzde mevcut olmayan söz konusu çeşmenin, yapının sonraki dönemlerde geçirdiği restorasyon ve onarım çalışmaları sırasında kaldırıldığı anlaşılmaktadır. (GÖRSEL 4)
6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremlerde cami ağır hasar almıştır. Yıkılan minarenin taşları, hem harimin hem de medresenin üzerine düşerek yapılarda hasara yol açmıştır. Deprem sonrasında yürütülen restorasyon çalışmalarında minare yeniden inşa edilmiştir. Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından restorasyonu tamamlanan cami, 26 Aralık 2025 tarihinde yeniden ibadete açılmıştır. (GÖRSEL 5-6)

MEDRESE:
Avlunun doğu tarafında üç katlı küçük medrese bulunmaktadır. Medresenin inşa kitabesi yoktur. Fakat Duraklı Camii ile beraber Zulkadirzade Ali Bey tarafından yaptırıldığı belirtilmektedir. Caminin kuzeydoğu duvarına bitişik olup, kuzey-güney doğrultusunda yerleştirilmiştir. (GÖRSEL 7-8)
Ayrıca yapı 1901 tarihli Maarif Salnamesine göre, At Oluğu Medresesi ismiyle kaydedilmiştir. 1874, 1896-97, 1900, 1970 ve 1994 yıllarında onarımdan geçirtilen cami ile beraber tamir edildiği belirtilmektedir. 1901 yılında Müderrisinin Darendeli Hacı Mehmet Hilmi Efendi olduğu ve medresede oniki öğrencinin öğrenim gördüğü kaydedilmiştir. (KOÇ, K., Kahramanmaraş’ta Sosyal Hayatın Fiziki Yapıya Etkisi, ss 216-7, Ukde Yayınları, 2010)
Medrese, 6 Şubat 2023’te meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremde hasar görmüş; Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen restorasyon çalışmalarının ardından 26 Aralık 2026 tarihinde yeniden ibadete açılmıştır. (GÖRSEL 7-8)
Batı tarafında ise üç mezar vardır. Mezarların, şehrin Kurtuluş Savaşı'nda şehit düşen üç gence ait olduğu söylenmektedir. (GÖRSEL 9)



KİTABELER:
Camide, minare ile cümle kapısında tamir kitabeleri bulunmaktadır.
Minare kaidesinin doğu kenarına yerleştirilen kitabe, 0.26 x 0.35 m. ölçülerindeki taş levha üzerine ta'lik hat ile üç beyit olarak yazılmış ve satırlar kartuş içerisine alınmıştır. (GÖRSEL 10)
1. Şirikci zâde Hacı Mustafa'nın
Olub hayrât-ı cârî İslâmdan
2. Ki ya'nî secdegâh-ı mümîne
Mücedded kıldı inşâ bu minâre
1. Ola ma'fuv semâ-yı ezanıyla
2. ………………………gafur
1291
Kitabeye göre minare, Şirikçioğlu Hacı Mustafa Efendi tarafından 1291 H./ 1874 M. yılında yeniden yaptırılmıştır.

Cümle kapısının üst kısmında yer alan kitabe, 0.30 x 0.50 m. ölçülerindeki taş levha üze rine ta'lik hat ile beş beyit olarak yazılmış ve satırlar kartuş içerisine alınmıştır. (GÖRSEL 11-12)
1- Hamd-u lillah 'avn-i hakla buldı bu mescid hitâm
Ehl-i hayrât sarf-1 himmet eyledi oldı temâm
2- Hak Teâlâ rahmet etsün kim buna bir taş kodu
Cennet-i a 'lâda virsün onlara 'âlî makâm
3- Hem dahi bulsun selâmet beş vakit kılân namaz
Kıl namáz bul rızayı gel niyâz et subh-u şâm
4- Bá-husus bu 'âcize kılsun terahhum lûtufla
Çün delâlet ettiği çün vüsî miktar-ı müdâm
5- Yazdı Hilmi şevkle ihsânını tarihi tâm
Bârekallâhu'l-kadîr tâ ila yevmi'l-kıyâm
1314
Kitabeye göre cami, 1314 H./ 1896-97 M. yılında önemli bir tamir görmüş ve beşinci beytin ikinci satırı da ebced hesabına göre tarih düşürülmüştür. Yapının tamirini Nakşibendî Şeyhi Darendeli zâde Mehmed Hilmi Efendi yaptırmıştır [V.G.M. Arş. Şahsiyet Kayıt Defteri, Esas Nu.: 167, Sıra Nu.: 2611]. Hilmi Efendi aynı zamanda kitabenin metnini de yazmıştır.
Kaynak: Mehmet Özkarcı, Türk Kültür Varlıkları Envanteri: Kahramanmaraş 46, Cilt I, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 2007.









