Kahramanmaraş Kalesi eteklerinde bulunan Taş (Rad) Medrese, Dulkadiroğlu Beyliği döneminden günümüze ulaşan önemli bir tarihî eserdir. Taş işçiliği, mescidi ve özgün mimarisiyle şehrin kültürel mirasında özel bir yere sahiptir.
TARİHİ CAMİLER
TAŞ (RAD) MEDRESE


Türü: Medrese
Tarihi: XV. yüzyılın sonu.
Dönemi: Dulkadiroğlu Beyliği
Yaptıran (Banisi): Dulkadiroğlu Beyliği Hükümdarı Alâüddevle Bozkurt Bey.
Kullanım Durumu: Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün mülkiyetinde
Tarihi: Medresenin inşâ kitabesi olmadığı için yapım tarihini bilemiyoruz. Fakat Dulkadir Beyliği hükümdarı Alâüddevle Bey'in 906 H./ 1500 M. tarihinde tanzim ettirdiği vakfiyesinde; "... mezkûr vakıf (Alâüddevle Bey) Maraş'ta içinde medrese talebesi ile mahalle ahalisinin namaz kılmaları için bir mescid ile birlikte Medrese-i Taş bina eyledi" şeklinde ifadeye yer verilerek, medreseye zengin vakıflarda bulunulmuştur. Yine Alâüddevle Bey'in 14 Muharrem 916 H./ 23 Nisan 1510 M. tarihli vakfiyesinde; "... baştan Taş Medreseyi mescid ile birlikte bina eyledim. Bunları en temiz malımdan Allah'ın rızasını dileyerek kurdum. Orada medrese talebesi ve mahalle ahalisi beş vakit namazlarını kılarlar. Mescidin doğu tarafında mescidin imamı için bir de değirmen bina ettim" şeklinde bilgi mevcuttur. Bu bilgiler çerçevesinde medresenin, Alâüddevle Bey tarafından XV. yüzyılın sonlarına doğru inşa ettirildiği anlaşılmaktadır.
Yapının adı; Alâüddevle Bey'in 906 H./ 1500 M. tarihli vakfiyesinde "Taş Medrese" ve "Rad Medresesi", 1563 tarihli Maraş tahrir defterinde "Taş Medrese" ve "Alâüddevle Bey Medresesi" olarak geçmektedir.

Yapı, 1947-1961 yılları arasında müze olarak kullanılmıştır. 1960’lı yıllara ait fotoğrafta, Taş Medrese’nin önünde, günümüzde Kahramanmaraş Müzesi bahçesinde sergilenen büyük aslan heykeli görülmektedir. (Murat YARIM) (GÖRSEL 3)
Taş Medrese müze olarak kullanıldıktan sonra 1962-1982 yılları arasında ise il müftülük binası olarak kullanılmıştır. (GÖRSEL 4)
Medrese 1960 yılında restore edilerek, mescidin kubbesi betonla kaplanmıştır. Bakımsız bir durumda olan yapı 1990'da Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından onarım programına alımarak, 1991-1992 yılları arasında restore edilmiştir. Bu onarımda aşınan taşlar yenilenmiş, iç duvarlar ve tonozlar sıvanarak badana edilmiş ve örtü sistemleri üstten kurşun levhayla kaplanmıştır. Medrese onarımdan sonra bir süre Kültür Bakanlığı'na bağlı kütüphane olarak kullanılmıştır. Günümüzde ise mescid kısmı fonksiyonunu sürdürmekte,


1915-1916 yılları arasında Maraş Maarif Müdürlüğü görevinde bulunan Besim Atalay, Taş Medrese hakkında şu bilgileri vermektedir: “Taş Medrese, Alâüddevle Bey tarafından 126 metre murabba üzerine inşa edilmiş, fevkânî ve tahtânî dört kârgir odayı şamildir. Odalardan birinde müderris oturur ve diğerlerinde talebe otururmuş. (Atalay, Besim. Maraş Tarihi ve Coğrafyası. İstanbul: Matbaa-i Âmire, 1339 (1923), s. 154.)
Bu bilgilerden Taş Medrese'nin iki kattan oluştuğu anlaşılmaktadır. Günümüzde medresenin giriş kapısının bulunduğu yerde, merdivenle çıkılan bir bölümün izleri görülmektedir. Ancak bu bölüm, 1940-1950'li yıllarda yıkılmış ve günümüze ulaşmamıştır. Ali Sami Ülgen arşivine ait fotoğrafta, bugün artık mevcut olmayan bu yapı bölümü açıkça görülmektedir. (Murat YARIM) (GÖRSEL 5-6)










Adı: Taş Medrese Türbesi
Türü: Türbe
Tarihi: 1510
Dönemi: Dulkadiroğlu Beyliği
Yaptıran (Banisi): Dulkadiroğlu Beyliği Hükümdarı Alâüddevle Bozkurt Bey
Kullanım Durumu: Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün mülkiyetindedir.
Tarihi: Türbenin kapı alınlığına yerleştirilen inşâ kitabesi tahrip edildiği için yapım yılını tespit edemedik. Fakat yapının, Dulkadir Beyliği hükümdarı Alâüddevle Bey (1480-1515) tarafından oğlu Amâ Şahruh Mehmet Bey adına 1510 yılında inşa ettirildiğini düşünmekteyiz.
1915-1916 yıllarında Maraş Maarif Müdürlüğü yapan Besim Atalay, "Türbenin kitabesi bundan 40 sene evvel seyyah ve cinci bir arap tarafından kırılmıştır, kitabe okunamamıştır. Yalnız büyük müşkülâtla (Semânîn ve Semâne mi'e) okunuyor, bir de (erb) gibi bir kelime vardır, bunun da (erba') olması muhtemeldir. Bu mezar. Zülkadiriye'ye ait imiş. İçinde bir mezar vardır ki taşında (Hezâ merhum Mehmed Bey bin Alâüddevle) yazılıdır" diyerek, türbeyi 884 H./ 1479 M. yılına tarihlemeye çalışmıştır. Aynı şekilde Arifi Paşa, türbedeki mezar taşlarından birinin üzerinde "Allâhü'l baki hezâ merhum Mehmed bin Alâeddevle" yazılı olduğunu ifade etmektedir. (GÖRSEL 14-15)
Dulkadır Beyliği hükümdarı Alâüddevle Bey'in (1480-1515), dört oğlundan birinin adı Şahruh'tur. Beylik içerisinde meydana gelen bazı olaylardan dolayı, Alâüddevle Bey'in kardeşi Şahbudak Bey, Kırşehir'de bulunan yeğeni Şahruh Bey'i yakalatarak 1489 yılında gözlerine mil çektirmiştir. Kaynaklara göre diğer isminin de "Mehmet" olduğu anlaşılan "Kör Şahruh Bey", 1510 yılının ilkbaharında Dulkadiroğulları ile Safevî hükümdarı Şah İsmail'in ordusu arasında meydana gelen savaşta esir düşerek katledilmiştir.
Türbe, medresenin kuzeydoğu köşesinde olup, batı tarafı medreseye taşıntı yapacak şekilde yerleştirilmiştir (GÖRSEL 8 ). İnşâ tekniği ve konumu itibariyle türbenin, medreseden sonra yapıldığı anlaşılmaktadır. Ayrıca Alâüddevle Bey'in 906 H./ 1500 M. tarihli vakfiyesinde, Taş Medrese ile içinde yer alan mescitten bahsedilirken, türbeye yer verilmemiştir. Vakfiyeye göre medresenin ise, XV. yüzyılın sonlarında inşa edildiği anlaşılmaktadır. Bütün bu bilgiler çerçevesinde türbenin, Alâüddevle Bey tarafından 1510 yılında Safeviler tarafından katledilen oğlu Âmâ Şahruh Mehmet Bey adına inşa ettirildiğini düşünülmektedir.




Türbede sekiz adet mezar bulunmaktadır. Mezarlardan biri Alâüddevle Bey'in oğlu Âmâ Şahruh Mehmet Bey'e, diğerleri ise Kurtuluş Savaşı'nda şehit düşen kimselere aittir.
Arifi Paşa; Mehmet Bey'in mezar taşının iç tarafında,
"Allahü'l-bâkî hezâ merhûm Mehmed bin Alâe'd-devle" (Allah bakidir, bu şahıs Alâüddevle'nin oğlu Mehmet'tir)
dış tarafında ise,
"Tâbellâhu serâhu vece 'ale'l-cennete mesvahu" (GÖRSEL 17)
(Allah onun toprağını hoş etsin, mekânını da cennet eylesin) yazılı olduğunu kaydetmiştir.
Kaynakça: Özkarcı, Mehmet. Türk Kültür Varlıkları Envanteri: Kahramanmaraş 46, Cilt I, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 2007, s. 330-337, 350-356.
Fotoğraflar: Salt Araştırma Ali Sami ÜLGEN arşivi.
Fotoğraflar: Murat YARIM arşivi.

